Πέμπτη, 26 Ιανουαρίου 2012

ΟΙ ΛΕΞΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ

Η ελληνική οικονομική κρίση έχει αλλάξει δραστικά τη ζωή μας, όμως η πλειοψηφία του κόσμου δεν γνωρίζει τις λεπτομέρειες και την ορολογία των οικονομικών που σε καθημερινή βάση μας βομβαρδίζει η ειδησεογραφία.
Το παρόν άρθρο θα προσπαθήσει με απλά ελληνικά να εξηγήσει την οικονομική κρίση και τι σημαίνουν οι "ειδικές" λέξεις των οικονομικών.



Τι είναι το «δημόσιο έλλειμμα» και το «δημόσιο χρέος»;
Φανταστείτε το κράτος σαν ένα κατάστημα που έχει έσοδα, έξοδα και δάνεια σε τράπεζες. Αν το κατάστημα έχει ετήσια έσοδα πχ. 1000€ και ετήσια έξοδα 1500€ τότε έχει έλλειμμα 500€. Αναπληρώνει τα 500€ που του λείπουν με δάνειο από τράπεζα.

Τα 500€ που του λείπουν είναι το "δημόσιο έλλειμμα" του κράτους για το έτος πχ. 2011 και τα 500+ΤΟΚΟΙ του δανείου, είναι το "δημόσιο χρέος".

Κάθε χρόνο το υπουργείο οικονομικών υπολογίζει το "δημόσιο έλλειμμα" το οποίο είναι η διαφορά εσόδων-εξόδων και αφορά μόνο το έτος που διανύει.

Το "δημόσιο χρέος" είναι τα δάνεια που έχει πάρει και συνεχίζει να παίρνει το κράτος και είναι ένα ποσό που αυξάνεται συνεχώς. Φανταστείτε τον εαυτό σας να παίρνει κάθε λίγους μήνες νέο δάνειο (ένα για σπίτι, άλλο για αυτοκίνητο, κλπ).

Πως δημιουργήθηκε η οικονομική κρίση;
Η οικονομική κρίση δημιουργήθηκε διότι τα έσοδα του κράτους είναι τόσο λίγα που δεν φτάνουν να πληρώσουν τα δάνεια, τους τόκους και τα ετήσια κρατικά έξοδα (μισθοί δημοσίου + συντάξεις + έξοδα λειτουργίας, κ.α.).
Αυτή η διαφορά υπέρ των εξόδων, ανάγκαζε τις κυβερνήσεις επί δεκαετίες να δανείζονται συνέχεια για να καλύψουν το έλλειμμα, με αποτέλεσμα να υπερχρεωθεί το ελληνικό κράτος. Το δημόσιο χρέος (τα δάνεια δηλ.) ξεπερνάει τα 300 δις ευρώ. Αν είχαμε δραχμές θα μιλούσαμε για πάνω από 102 τρισεκατομμύρια δραχμές χρέος.
 
Όσο αυξάνονται τα δάνεια, αυξάνονται και οι τόκοι που χρωστάμε κάθε χρόνο. Σαν ένα καταναλωτή που έχει ήδη 2 πιστωτικές κάρτες και εκδίδει άλλες 3. Θα πρέπει πλεόν να δίνει δόσεις και τόκους για 5 κάρτες.
Επομένως, ο συνεχής δανεισμός της χώρας αύξανε τα έξοδα λόγω των τόκων και έτσι δημιουργήθηκε ο φαύλος κύκλος χρέους και ελλείμματος.


Δανείζομαι για να καλύψω το έλλειμμα εσόδων-εξόδων, αλλά στο τέλος με τους τόκους που φορτώθηκα από το νέο δάνειο, αυξάνω τα έξοδα περισσότερο από ότι ήταν πριν. Αύξησα τα έξοδα, μεγάλωσε και η ψαλίδα έσοδα-έξοδα (δημόσιο έλλειμμα).

Βλέποντας αυτή την κατάσταση, οι δανειστές του κράτους (ξένες τράπεζες, επενδυτές, εταιρείες, κλπ.) δέχονται να δανείσουν με πολύ υψηλά επιτόκια λόγω του κινδύνου να χάσουν τα χρήματα τους σε περίπτωση πτώχευσης της Ελλάδας.
Τα επιτόκια που ζητούν οι δανειστές είναι πολύ υψηλά και δεν συμφέρουν την κυβέρνηση, ειδικά όταν μιλάμε για δις ευρώ.

Τι είναι το σπρέντ;

Το επιτόκιο με το οποίο παίρνει δάνεια η Γερμανία είναι πολύ χαμηλό διότι είναι η ισχυρότερη οικονομικά χώρα στην Ευρώπη. Το επιτόκιο που δίνουν στην Ελλάδα σήμερα είναι πολύ υψηλό και η διαφορά των επιτοκίων δανεισμού Ελλάδας-Γερμανίας είναι το φημισμένο "σπρέντ" που ακούμε συνέχεια. Όταν ανεβαίνει το σπρέντ τότε σημαίνει ότι μας εμπιστεύονται λιγότερο οι δανειστές ή ότι η οικονομία μας χειροτερεύει.

Γιατί οι Γερμανοί παίρνουν δάνεια με χαμηλό επιτόκιο και εμείς με υψηλό; 

Αν ένα κράτος έχει οικονομική ανάπτυξη και εμπνέει ασφάλεια και σταθερότητα (όπως η Γερμανία), τότε οι δανειστές κερδίζουν με χαμηλό επιτόκιο γιατί δεν υπάρχει κίνδυνος να χάσουν τα χρήματα τους. Στην Ελλάδα και σε άλλες χώρες με παρόμοια προβλήματα, οι δανειστές ζητούν μεγάλο επιτόκιο λόγω του υψηλού ρίσκου. Όταν βελτιωθεί η οικονομία της Ελλάδας, τότε θα μειωθούν τα επιτόκια δανεισμού και αυτός είναι ο τελικός στόχος του μνημονίου, να καταφέρει η Ελλάδα στο μέλλον να βγει (δανειστεί) στις αγορές με φυσιολογικά επιτόκια.

Γιατί μας δανείζει η τρόϊκα;
Το ελληνικό κράτος δεν μπορεί πλέον να δανειστεί με τόσο υψηλό επιτόκιο και η Ευρωπαϊκή Ένωση αποφάσισε να μας δανείζει για μερικά χρόνια με χαμηλό επιτόκιο ώστε να μην διαταραχθεί η λειτουργία της χώρας αλλά και της ΕΕ.

Γιατί το κάνουν; Διότι η Ελλάδα είναι μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης με το ίδιο κοινό νόμισμα. Αν αποχωρούσαμε από το ευρώ θα είχαν και οι ίδιοι πρόβλημα με τους δανειστές τους, λόγω ότι το ευρώ θα σταματούσε να είναι ισχυρό νόμισμα, θα έχανε την αξιοπιστία του και θα αυξάνονταν τα επιτόκια δανεισμού για όλες τις χώρες (Γαλλία, Γερμανία κ.α.) δημιουργώντας μεγάλες οικονομικές απώλειες.

Έτσι λοιπόν η τρόϊκα μας δανείζει με μικρό επιτόκιο αλλά δεν δίνει τα χρήματα χωρίς όρους (μνημόνιο), αν δεν κάνουμε δηλ. το νοικοκύρεμα
που μας υποδεικνύει για τον εκσυγχρονισμό του κράτους και των οικονομικών.

Ο εκβιασμός της τρόϊκα.
Αν δεν κάνουμε αυτά που ορίζουν τα μνημόνια δεν θα μας δώσει τα χρήματα. Τότε το κράτος δεν θα μπορέσει να πληρώσει τα έξοδα του αλλά ούτε και να δανειστεί από άλλους, αφού όπως είπαμε είναι υψηλά τα επιτόκια. Θα γίνει πτώχευση, θα σταματήσει το κράτος να πληρώνει τις συντάξεις, τους δημόσιους υπαλλήλους, τα έξοδα του αλλά και τα δάνεια. Η χώρα θα παραλύσει όπως σε περιόδους πολέμου, θα γυρίσουμε στη δραχμή η οποία θα υποτιμηθεί εκτινάσσοντας τον πληθωρισμό στα ύψη.

Όλα αυτά τρομάζουν τους έλληνες πολιτικούς δικαιολογημένα, αφού σε περίπτωση πτώχευσης το βιοτικό επίπεδο και η κοινωνία θα φτάσει σε επίπεδα φτωχών βαλκανικών χωρών.

Έτσι λοιπόν υπό απειλές και εκβιασμούς οι πολιτικοί υπογράφουν μνημόνια, νόμους και φόρους που τους υποδεικνύουν οι εκπρόσωποι της τρόϊκας.

Μέτρα Μνημονίου.
Τα περισσότερα μέτρα που παίρνει η κυβέρνηση για να ισορροπήσει τη ζυγαριά ΕΣΟΔΩΝ-ΕΞΟΔΩΝ είναι φοροεισπρακτικά. Αύξησε φπα, φόρους σε καταναλωτικά αγαθά, τέλη κυκλοφορίας, φόρους στα καύσιμα, έβαλε τέλος ακινήτων κ.α., ώστε να έχει μεγαλύτερα έσοδα. Δεν έφταναν όμως και συνέχισε την ίδια συνταγή με νέους φόρους.
Επικεντρωνόταν περισσότερο στο να αυξήσει τα έσοδα και όχι να μειώσει τα έξοδα, με στόχο να μειώσει το έλλειμμα και να επιφέρει την πολυπόθητη ισορροπία που έχει τεθεί από την ΕΕ, δηλ. τα έξοδα να ξεπερνούν τα έσοδα μόνο 3% του ΑΕΠ, από 15,5% που ήταν το 2009.

Ο τομέας των εξόδων αφορά τις συντάξεις του δημοσίου, τους μισθούς των δημοσίων υπαλλήλων και τα έξοδα λειτουργίας του κρατικού μηχανισμού (υγεία, άμυνα κ.α.). Έγιναν σημαντικές μειώσεις αλλά το πρόβλημα παραμένει λόγω κακής διαχείρισης και οργάνωσης του κρατικού μηχανισμού που παραμένει σπάταλο, του μεγάλου αριθμού υπαλλήλων, των ζημιογόνων ΔΕΚΟ αλλά και της μεγάλης φοροδιαφυγής που είναι ατιμώρητη.

Γιατί κλείνουν επιχειρήσεις και αυξάνεται η ανεργία;
Ο βασικότερος λόγος που κλείνουν είναι επειδή έχουν πολύ μικρές πωλήσεις. Αυτό συμβαίνει γιατί ο κόσμος έχει λιγότερα χρήματα (μικρότερα εισοδήματα) να ξοδέψει σε σχέση με το παρελθόν. Πριν την κρίση η χώρα διέθετε τόσες επιχειρήσεις, όσες χρειαζόταν ώστε να εξυπηρετεί τη ζήτηση της αγοράς. Ήταν περίοδος που δεν είχαν μειωθεί τα εισοδήματα, οι καταναλωτές είχαν περισσότερα χρήματα στην κατοχή τους και οι άνεργοι ήταν πολύ λιγότεροι.

Σήμερα όμως οι επιχειρήσεις που λειτουργούν είναι πολύ περισσότερες σε αριθμό από όσες χρειάζεται ο φτωχότερος σε εισοδήματα ελληνικός λαός. Επομένως, πολλές επιχειρήσεις δεν πωλούν και κλείνουν, μέχρι κάποια στιγμή να ισορροπήσει η σχέση "προσφορά-ζήτηση", καθώς τώρα έχουμε μεγάλη προσφορά (πολλές επιχειρήσεις) και μικρή ζήτηση για αγορές αγαθών.

Ένας 2ος λόγος που οι επιχειρήσεις πωλούν λιγότερο είναι η αύξηση της ανεργίας. Κάθε μέρα απολύονται εργαζόμενοι και δημιουργούνται νέοι άνεργοι. Αυτοί οι άνθρωποι καταναλώνουν πλέον πολύ λιγότερα από πριν που ήταν εργαζόμενοι και είχαν χρήματα. Αυτό έχει σημαντικό αντίκτυπο στη συνολική ζήτηση αγαθών αφού οι άνεργοι ξεπερνούν το 1 εκ., ένα μέγεθος με πολύ σημαντικές οικονομικές επιπτώσεις.

Γιατί μειώνουν τους μισθούς στον ιδιωτικό τομέα;
Αφορά την έννοια της ανταγωνιστικότητας. Ανταγωνιστικότητα σημαίνει να παράγεις το ίδιο προϊόν με μικρότερο κόστος, ώστε να πωλείς περισσότερα και φθηνότερα. Μειώνοντας τους μισθούς, ένας βιομήχανος θα έχει πολύ μικρότερο κόστος παραγωγής και θα μπορέσει να πουλήσει φθηνότερα τα προϊόντα του. Έτσι θα αυξηθούν οι εξαγωγές, θα αυξηθεί η κατανάλωση και θα αποφευχθεί ο κίνδυνος να κλείσουν επιχειρήσεις. Με απλά λόγια, αν αποκτήσουμε μισθούς Βαλκανίων, θα παράγονται πολύ φθηνά προϊόντα τα οποία θα πωλούνται εντός και εκτός Ελλάδας και έτσι θα υπάρξει ίδρυση νέων εταιρειών και βιομηχανιών που θα προσλάβουν ανέργους. Αυτή τη μέθοδο θέλει να εφαρμόσει η τρόϊκα για να μειώσει την ανεργία, αλλά αν συμβεί αυτό οι μισθοί θα είναι χαμηλοί, όπως και το βιοτικό επίπεδο των πολιτών.


Γιατί μειώνονται οι συντάξεις;
Οι συντάξεις και η καταβολή τους είναι ευθύνη των ασφαλιστικών ταμείων όπως γνωρίζουμε, όμως λόγω της κακής διαχείρισης, της μεγάλης ανεργίας αλλά κυρίως λόγω της παρέμβασης του κράτους στα κεφάλαια των ταμείων, δημιουργήθηκαν μεγάλα ελλείμματα. Με υπαρκτό τον κίνδυνο να μην καταβάλλονται οι συντάξεις, το κράτος επιχορηγεί κάθε έτος όλα τα ασφαλιστικά ταμεία με μεγάλα ποσά. Αυτή η επιχορήγηση αποτελεί "έξοδο" για το κράτος για αυτό το λόγο η τρόϊκα απαιτεί την μείωση αυτού του εξόδου για την εξυγίανση των δημόσιων οικονομικών. Μειώνουν επομένως τις συντάξεις προκειμένου τα ασφαλιστικά ταμεία να ανταπεξέλθουν μόνα τους και να μειωθεί η κρατική επιχορήγηση. Λόγω όμως της μεγάλης ανεργίας, τα έσοδα των ταμείων τα οποία προέρχονται από τις ασφαλιστικές εισφορές των εργαζομένων είναι πολύ μειωμένα με συνέπεια την συνεχόμενη αίτηση για μεγαλύτερες περικοπές των συντάξεων.

 
ΟΡΟΛΟΓΙΑ

ΤΡΟΙΚΑ: Διεθνές νομισματικό ταμείο + Ευρωπαϊκή τράπεζα + Ευρωπαϊκή επιτροπή.

ΑΕΠ: Η ακαθάριστη χρηματική αξία όλων όσων παράγουμε σαν χώρα σε ένα έτος (προϊόντα + υπηρεσίες). Λόγω ύφεσης το ΑΕΠ μειώνεται κάθε χρόνο (193 δις € το 2012).

ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Όταν αυξάνεται το ΑΕΠ έχουμε ανάπτυξη. Αυτό σημαίνει ότι παράγουμε περισσότερα, ανοίγουν νέες επιχειρήσεις, μειώνονται οι άνεργοι, καταναλώνουμε περισσότερο, εξάγουμε περισσότερο, ανεβαίνει το βιοτικό επίπεδο.

ΥΦΕΣΗ: Όταν μειώνεται το ΑΕΠ έχουμε ύφεση. Κλείνουν επιχειρήσεις, αυξάνονται οι άνεργοι, παράγουμε λιγότερα, καταναλώνουμε λιγότερα.

ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΟΣ: Η άνοδος ή κάθοδος των τιμών όλων των αγαθών και υπηρεσιών που αγοράζουμε. Όταν ακούμε ότι "ανέβηκε" ο πληθωρισμός, σημαίνει ότι αυξήθηκαν οι τιμές σε όλα τα αγαθά και έγινε ακριβότερο το κόστος διαβίωσης. Η σύγκριση γίνεται με τις τιμές του προηγούμενου έτους ή παλαιότερων.

ΟΜΟΛΟΓΑ: Τα ομόλογα είναι ένα είδος πολυετούς δανείου με τόκο. Το κράτος εκδίδει ειδικά χαρτιά (τα ομόλογα) που αναγράφουν την αξία και το επιτόκιο, τα οποία αγοράζουν οι δανειστές μας (αυτός είναι ο τρόπος που μας δανείζουν).

ΚΟΥΡΕΜΑ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΧΡΕΟΥΣ ή κούρεμα ομολόγων: Η Ελλάδα έχει δημόσιο χρέος πάνω από 300 δις και προτάθηκε να γίνει κούρεμα για να μειωθεί το 50% του χρέους της και να μην πτωχεύσει.
Το κούρεμα έγινε επιστρέφοντας πίσω τα παλιά ομόλογα και εκδίδοντας καινούργια με μικρότερες τιμές και τόκους (PSI).
Το πρόβλημα είναι ότι πολλοί από τους δανειστές του ελληνικού κράτους είναι Έλληνες (τράπεζες, ιδιώτες, ασφαλιστικά ταμεία κ.α.) και το κούρεμα του χρέους προκάλεσε επιπλέον οικονομική ζημιά.

ΜΝΗΜΟΝΙΟ: Οι όροι που βάζει η τρόϊκα για να δώσει τα δάνεια. Το υπογράφει η κυβέρνηση και είναι υποχρεωμένη να το εφαρμόσει.

ΠΑΥΣΗ ΠΛΗΡΩΜΩΝ: Είναι η στιγμή που το κράτος δεν έχει χρήματα να πληρώσει τα έξοδα του (μισθούς, συντάξεις, έξοδα κ.α.). Τότε κάνει παύση πληρωμών, πράγμα που ισοδυναμεί με πτώχευση.